موتورسواری بانوان در ایران و چالش های قانونی آن

از عمده ترین سوالاتی که از مشاورین متخصص ما در امور تخلفات راهنمایی و رانندگی و حق شهروندی پرسیده می شود ، ( گواهینامه موتور سواری بانوان ) است . اگر یک دختر خانم 18 ساله بدون گواهینامه ، سوار بر موتورسیکلت رویت شود ، آیا برای وی حبس در نظر گرفته می شود و یا صرفا ملزم به پرداخت جزای نقدی می گردد ؟ تکلیف آن متورسیکلت چیست ؟ آیا توقیف می گردد ؟

پس از پاسخ به طیف گسترده ایی از سوالات بانوان در این خصوص ، مشاورین متخصصص و برجسته سخن آرا دست به تهیه یک نوشتار کامل و دقیق از تمامی موازین قانونی موتور سواری خانم ها شدند تا شما خواننده محترم را از تمامی خلاء های موجود در این این موضوع را آگاه ساخته و در وقت و هزینه شما در دادگاه موثر واقع شود .

گواهینامه

در قوانین اکثر کشور های دنیا به دلیل اهمیت مسئولیت کیفری مترتب به تصادفات راننگی اعم از عمدی یا غیر عمدی ، به مراتب قوانین و مجازات های سنگین تری مورد اتخاذ قرار گرفته است . این اقدام از جانب قانونگذار می تواند نشان از اقدامات پیشگیرانه از تلف شدن مال و یا حتی جان مردم باشد . کشور ما ، ایران نیز از این موضوع مستثناء نگردیده . در برخی از مواد قانون مجازات اسلامی شاهد جرم انگاری و حتی تعیین مجازات شدیدی از جانب قانونگذار هستیم . به نحوی که در بادی امر ممکن است تصور گردد که صرفا رانندگی با هرگونه وسیله موتوری می تواند موجب توقیف یا پرداخت جزای نقدی گردد در صورتی که نص صریح ماده 723 قانون مجازات اسلامی با تعیین مجازات حبس تعزیری ، از شدت اهمیت این موضوع سخن به میان آورده است .

گواهینامه در واقع سندی است مبنی احراز نمودن صلاحیت شخص راننده و یا متصدی در امر استفاده از منفعت و حقی است که قانونگذار در اختیار وی قرارداده . حال ممکن است فردی با دارا نبودن شرایطی از جمله نابینا بودن ، معلولیت ، عدم آگاهی نسبت به قوانین و مقررات حاکم به این موضوع از استیفای این حق منع گردد . حتی ممکن است پس از اعطای گواهینامه رانندگی ، به دلیل رعیات نکردن این مقررات گواهینامه ایشان باطل گردد .

اما موضوعی که مورد بحث واقع شده ؛ تعیین جنسیت در اعطای گواهینامه موتور سواری بانوان است . این که با چه منشاء و دلیلی از اعطای این سند به بانوان جلوگیری به عمل آمده ، ممکن است سابقه شرعی داشته باشد که در ادامه به آن خواهیم پرداخت . اما در حال حاضر مرجع رسمی صادر کننده این گواهینامه به وسیله مستندات و استدلالات قانونی از صدور این گواهینامه استنکاف می ورزد .

بنابراین در ادامه به منشاء قانونی و شرعی حاکم به این موضوع خواهیم پرداخت .

منشاء قانونی

در خصوص صدور گواهینامه ، اولین سوالی که به ذهن متبادر می شود مرجع صالح نسبت به صدور این سند می باشد . صدور گواهینامه از طریق پلیس راهنمایی و رانندگی صورت می پذیرد. اختصارا به این مرجع ، پلیس راهور نیز گفته می شود . این مرجع یکی از ارگان های نیروی انتظامی است که بر اساس قوانین و مقررات و آیین نامه های اجرای مبادرت به صدور گواهینامه می نماید .

براساس این ابلاغیه، موتورسیکلت‌های موجود در کشورمان، به گروه‌های زیر دسته‌بندی شده‌اند و برای هر یک علاوه بر شروط عمومی که خواهیم گفت ، شرط اختصاصی سن را ، به جهت صدور گواهینامه مد نظر قرار داده اند.

شرایط گواهینامه موتور سیکلت

منشا قانونی

مرجع صدور گواهینامه رانندگی در ایران

در ایران، پلیس راهنمایی و رانندگی (پلیس راهور) به عنوان مرجع صالح برای صدور گواهینامه رانندگی تعیین شده است. این نهاد که یکی از ارگان‌های نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران است، بر اساس قوانین، مقررات و آیین‌نامه‌های اجرایی اقدام به صدور انواع گواهینامه می‌نماید.

دسته‌بندی گواهینامه‌های موتورسیکلت و شرایط سنی

بر اساس ابلاغیه‌های موجود، موتورسیکلت‌ها به گروه‌های مختلفی دسته‌بندی شده‌اند و علاوه بر شروط عمومی، شرط اختصاصی سن نیز برای صدور گواهینامه هر گروه مد نظر قرار گرفته است. به طور کلی، افراد ۲۱ سال تمام و در برخی موارد خاص (مورد الف – م) ۱۶ سال تمام می‌توانند برای اخذ گواهینامه موتورسیکلت اقدام کنند.

شرایط عمومی لازم برای دریافت گواهینامه موتورسیکلت شامل مواردی از قبیل:

• صحت اعصاب و روان به گواهی پزشک
• گذراندن مراحل آموزشی

چالش صدور گواهینامه موتورسیکلت برای بانوان

با وجود اینکه از نظر شرایط عمومی، هیچ مانعی برای اخذ گواهینامه موتورسیکلت برای بانوان وجود ندارد، اما پلیس راهور مدعی است که به دلیل فقدان یک قانون مدون در خصوص اعطای گواهینامه موتورسیکلت به بانوان، از انجام این امر خودداری می‌کند.

تضاد قانونی: جرم‌انگاری رانندگی بدون گواهینامه و فقدان آیین‌نامه برای بانوان

این موضوع به یک تضاد قانونی آشکار منجر شده است:

• از یک سو، ماده ۷۳۲ قانون مجازات اسلامی (مصوب ۱۳۹۲ با اصلاحات بعدی) رانندگی بدون گواهینامه رسمی را جرم انگاری کرده و برای متخلفین مجازات‌هایی نظیر حبس تعزیری یا جزای نقدی تعیین کرده است.
• از سوی دیگر، هیچ آیین‌نامه اجرایی مشخصی برای صدور گواهینامه موتورسیکلت برای بانوان وجود ندارد.

این عدم شفافیت قانونی، پرونده‌های قضایی متعددی را به دنبال داشته است. به عنوان مثال، در یکی از پرونده‌های مطرح شده در استان اصفهان، با وجود صدور حکم بدوی به نفع یک خانم برای الزام نیروی انتظامی به صدور گواهینامه، اما دادگاه تجدید نظر به دلیل همین فقدان قانون مدون، حکم قطعی را به نفع پلیس راهنمایی و رانندگی صادر کرد.

تفسیر تبصره ماده ۲۰ قانون رسیدگی به جرایم راهنمایی و رانندگی

تبصره ماده ۲۰ قانون رسیدگی به جرایم راهنمایی و رانندگی بیان می‌دارد: “صدور گواهینامه رانندگی موتورسیکلت برای مردان برعهده نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران است.” این تبصره به معنای آن است که نیروی انتظامی الزامی به صدور گواهینامه برای بانوان ندارد.

با توجه به این توضیحات، منشاء قانونی موجود برای صدور گواهینامه موتورسیکلت تنها شامل آقایان می‌شود که توانایی اخذ آن را دارند و تنها این افراد در صورت تخلف از قوانین، تحت پیگرد قانونی قرار گرفته و مجازات می‌شوند. بدیهی است در صورت عدم وجود قانون مشخص برای صدور گواهینامه بانوان، نمی‌توان آنان را به دلیل عدم رعایت قانونی که وجود خارجی ندارد، مورد پیگرد قانونی قرار داد..

منشاء شرعی

بدون شک موتور سواری در اماکن عمومی به نحوی که منجر به جلب توجه نشود ، و به شرط رعایت نظامات قانونی همانطور که گفته شد ، فاقد منع شرعی است . به نظر می رسد علمای فقه با توجه به مقتضیات حال حاضر معتقد هستند ، چنانچه امر رانندگی بانوان به وسیله موتور به نحوی باشد که موجب تحریک گردید ، یک فعل حرام بوده و معصیت شمرده می شود . از طرفی این فعل حرام زمینه ساز فساد و اخلال در نظم عمومی جامعه نیز می گردد . اما سوالی که همچنان بدون پاسخ باقی مانده است ، این است که ؛ می شود شرایط را برای بانوان به نحوی محیا نمود تا از دریافت کارت گواهینامه باز نمانند ، ولی چرا چنین اقداماتی به منزله ظهور نمی نشیند ؟

بنابراین هماهنگونه که پیداست فقها نیز به جز موردی که یاد شد ، ایراد شرعی به این موضوع وارد ندانسته اند و این موضوع نیاز به بازنگری بیشتر در صحن مجلس را دارد .

نتیجه گیری :

 با اینکه قانون حاکم به جرایم و تخلفت راهنمایی و رانندگی در خصوص صدور گواهینامه موتور سواری بانوان ساکت مانده است و از طرفی در قانون مجازات اسلامی و حتی در قوانین خاص این موضوع بدون موضع قرار گرفته ، اما در عین حال منعی برای استفاده بانوان از موتورسیکلت در نظر گرفته نشده است . تنها موردی که به نظر حائز اهمیت می رسد ؛ بحث عفت عمومی و نظم اجتماعی جامعه می باشد . در صورتی که رانندگی بانوان با موتورسیکلت موجب انتساب عنوان مجرمانه به آنها نگردد ، به نظر می رسد ؛ منع آنها از رانندگی و مجازات نمودن آنها امری غیر ممکن در داددگاه باشد .

برای دریافت مشاوره حقوقی تلفنی و یا حضوری با شماره 02179836 تماس بگیرید