اجرت‌المثل ایام تصرف به مبلغی گفته می‌شود که مالک قانونی یک مال غیرمنقول یا منقول می‌تواند از کسی که بدون اجازه یا بعد از پایان مالکیت او آن مال را استفاده کرده دریافت کند.

هنگامی که فردی مالک مالی باشد، علاوه بر حق مالکیت، حق بهره برداری و انتفاع از آن مال را نیز دارد.  چنانچه شخصی مالک قسمتی از ملک بوده (یعنی مالک مشاعی) یا اصلاً مالک نباشد، و به واسطه زور و غلبه و یا به هر دلیل دیگری بدون اذن و اجازه مالک از مال موردنظر بهره برداری و آن را تصرف نماید و رفتار مالک نیز مؤید رضایت صریح و ضمنی نباشد و آن شخص مانع از استفاده مالک از آن مال گردد، به جهت تلف منافع و جبران خسارت وارده به مالک، آن فرد محکوم به پرداخت خسارت شده که این خسارت، اجرت المثل ایام تصرف نامیده می شود.

نحوه طرح دعوی مطالبه اجرت المثل ایام تصرف و مرجع رسیدگی کننده به آن

دعوی مطالبه اجرت المثل ایام تصرف دعوی مالی بوده که با توجه به موقعیت ملک و شرایط و مدت بهره برداری از آن مورد محاسبه قرار می گیرد که به دو دسته تقسیم می شود:

ادر صورتی که مبلغ اجرت المثل ایام تصرف کمتر از 20 میلیون تومان باشد، مرجع صالح جهت رسیدگی، شورای حل اختلاف محل وقوع ملک می باشد.

ب) هنگامی که مبلغ اجرت المثل ایام تصرف بیشتر از 20 میلیون تومان باشد، مرجع صالح جهت رسیدگی، دادگاه حقوقی محل وقوع ملک خواهد بود.

مراحل طرح دعوی مطالبه اجرت‌المثل ایام تصرف

اجرت‌المثل ایام تصرف، مبلغی است که مالک می‌تواند از کسی که بدون اجازه یا بعد از پایان مالکیت او مال را استفاده کرده دریافت کند. برای مطالبه این حق قانونی، باید مراحل زیر را طی کنید:

۱. جمع‌آوری مدارک

قبل از هر اقدامی، مدارک و شواهدی که نشان دهد شما مالک هستید و دیگری مال شما را تصرف کرده، جمع‌آوری کنید:

• سند مالکیت یا اجاره‌نامه
• عکس‌ها، فیلم‌ها یا مدارک دیگر از تصرف مال
• رسید یا مدارک مربوط به استفاده از مال

۲. تنظیم دادخواست

• دادخواست مطالبه اجرت‌المثل باید به صورت کتبی تهیه شود.که شما می توانید برای تنظیم دادخواست از وکیل پایه یک و حرفه ایی استفاده کنید در دادخواست مشخصات زیر ذکر شود:
• مشخصات شاکی و خوانده
• شرح دقیق ماجرا و مدت زمان تصرف
• مبلغ اجرت‌المثل مورد درخواست
• مدارک و مستندات

۳. تقدیم دادخواست به مرجع صالح

• برای اموال غیرمنقول (مثل خانه، زمین، مغازه):
  • دادگاه عمومی حقوقی محل وقوع مال صالح به رسیدگی است.
• برای اموال منقول (مثل وسایل، ماشین، تجهیزات):
  • دادگاه محل سکونت خوانده یا محل وقوع تصرف صالح به رسیدگی است.

۴. پیگیری پرونده در دادگاه

• پس از ثبت دادخواست، دادگاه به پرونده رسیدگی می‌کند.
• قاضی بررسی مدارک و مستندات را انجام می‌دهد و مبلغ اجرت‌المثل را تعیین یا تأیید می‌کند.
• در صورت نیاز، قاضی ممکن است نظر کارشناس رسمی را برای تعیین ارزش استفاده از مال بخواهد.

۵. صدور حکم و اجرای آن

• بعد از صدور حکم دادگاه، شما می‌توانید اجرت‌المثل تایید شده را از خوانده دریافت کنید.
• اگر خوانده از پرداخت خودداری کند، حکم قابل اجرا از طریق اجرای احکام دادگاه است.

ارکان کلی جهت طرح دعوی مطالبه به شرح ذیل می باشد

• خواهان دعوا می بایست مالک ملک یا ذینفع باشد.
• خوانده در ملک متصرف و این تصرف محرز باشد. (از دلایل اثبات تصرف تحقیقات و معاینه محل و شهادت شهود می باشد)
• تصرف خوانده به نحو عدوانی و بدون اذن و اجازه مالک باشد.

چگونه اجرت‌المثل ایام تصرف توسط کارشناس تعیین می‌شود؟

1- جهت تعیین میزان اجرت المثل ایام تصرف، در اولین جلسه رسیدگی قرار کارشناسی صادر و مهلت چند روزه تعیین تا خواهان دعوی نسبت به پرداخت حق الزحمه کارشناسی اقدام نماید که پس از واریز حق الزحمه، مبلغ اجرت المثل توسط کارشناس منتخب محاسبه و طی نظریه صادره اعلام می گردد. 

2- چنانچه خواهان نسبت به پرداخت حق الزحمه کارشناس در مدت تعیینی اقدام ننماید، قرار رد دادخواست صادر خواهد شد.

3- نظریه کارشناسی به طرفین ابلاغ و طی مهلت مقرر قابل اعتراض بوده و با پرداخت حق الزحمه کارشناسان از سوی اعتراض کننده، موضوع به هیأت های کارشناسی جهت بررسی و ارائه نظریه جدید ارجاع می گردد.

4- در صورتی که ملک مشاعی باشد و تنها یک نفر از مالکین مشاعی بدون آنکه اذن و اجازه از مالکین دیگر داشته باشد، از آن بهره برداری نماید، مالکین دیگر می توانند نسبت به قدرالسهم خود مطالبه اجرت المثل ایام تصرف نمایند.

هزینه دادرسی و حق‌الزحمه کارشناس

در صورت اعتراض، با پرداخت حق‌الزحمه کارشناسان، پرونده برای ارائه نظریه جدید ارجاع می‌شود.

برای تعیین میزان اجرت‌المثل، دادگاه قرار کارشناسی صادر می‌کند.

خواهان باید حق‌الزحمه کارشناسی را پرداخت کند تا کارشناس اقدام به محاسبه مبلغ اجرت‌المثل نماید.

اگر پرداخت حق‌الزحمه صورت نگیرد، قرار رد دادخواست صادر می‌شود.

نظریه کارشناسی به طرفین ابلاغ می‌شود و طی مهلت مقرر قابل اعتراض است.

مطالبه اجرت‌المثل ایام تصرف در ملک مشاع

در مواردی که ملکی مشاعی باشد، یعنی چند نفر به‌طور مشترک مالک یک ملک هستند، هر مالک تنها سهم خود را در ملک دارد و استفاده هر یک بدون رضایت دیگر مالکین مجاز نیست. اگر یکی از مالکین مشاعی بدون اجازه دیگران از ملک بهره‌برداری کند، دیگر مالکین می‌توانند برای سهم خود اجرت‌المثل ایام تصرف مطالبه کنند.

برای پیگیری این حق که می تواند توسط وکیل ملکی انجام شود، لازم است مالکین مدارکی ارائه کنند که نشان دهد: آن‌ها مالک سهمی از ملک هستند و مالک دیگر بدون اجازه از ملک استفاده کرده است. سند مالکیت مشاعی و مدارک تصرف مالک بدون اجازه از جمله مهم‌ترین شواهد هستند. پس از ارائه این مدارک به دادگاه، میزان اجرت‌المثل توسط کارشناس محاسبه و به مالکین اعلام می‌شود. این فرآیند باعث می‌شود هر مالک سهم خود را از استفاده غیرمجاز دیگران از ملک دریافت کند.

شروع محاسبه اجرت‌المثل ایام تصرف

اجرت‌المثل ایام تصرف از زمانی شروع می‌شود که شخص غیرمالک، مال یا ملک دیگری را بدون اجازه مالک، تصرف یا استفاده واقعی کرده است.

به عبارت ساده:

• اگر کسی خانه، زمین، مغازه یا وسایل شما را بدون اجازه شما استفاده کند، اجرت‌المثل از همان روزی که تصرف آغاز شده محاسبه می‌شود.
• مدت تصرف تا زمانی محاسبه می‌شود که مال به مالک بازگردانده شود یا تصرف متوقف شود.
• حتی اگر مالک پس از مدتی اقدام به مطالبه اجرت‌المثل کند، مبلغ قابل مطالبه از همان روز اول تصرف خواهد بود.

مثال عملی

• اگر فردی از ۱ فروردین بدون اجازه در خانه شما سکونت کند و شما در ۳۱ خرداد اقدام به شکایت کنید، اجرت‌المثل سه ماه استفاده از خانه قابل مطالبه است.

نمونه دادخواست مطالبه اجرت المثل ایام تصرف ملک

اجرت المثل ایام تصرف

خواهان: (مشخصات مالک/ مالکین)

خوانده: (مشخصات متصرف/ متصرفین)

خواسته: تقاضای صدور حکم بر محکومیت خوانده به پرداخت اجرت المثل ایام تصرف سه دانگ مشاع از ششدانگ یک واحد آپارتمان مسکونی به پلاک ثبتی —- فرعی از —- اصلی به متراژ —— واقع در ———- از تاریخ —– (شروع تصرف) لغایت —— (پایان تصرف یا لغایت صدور و اجرای حکم) با جلب نظر کارشناس رسمی دادگستری به انضمام مطالبه خسارات دادرسی و حق الزحمه کارشناسی

دلایل: 1- سند مالکیت         2- استعلام از اداره ثبت اسناد و املاک             3- تحقیقات و معاینه محل

4- استشهادیه و استماع شهادت شهود

ریاست محترم دادگاه عمومی حقوقی شهرستان ——

با سلام

احتراماً به استناد اسناد و دلایل پیوست در تبیین خواسته تقدیمی مستحضر می دارد؛

اینجانب مالک سه دانگ مشاع از ششدانگ یک واحد آپارتمان مسکونی به مشخصات مندرج در ستون خواسته و مطابق با سند مالکیت تقدیمی می باشم که خوانده از تاریخ —— بدون اذن و اجازه اینجانب در ملک متصرف و مانع از بهره برداری اینجانب از آپارتمان موصوف گردیده است. لذا با عنایت به مراتب معروضه تقاضای رسیدگی قانونی و صدور حکم به پرداخت اجرت المثل ایام تصرف از تاریخ —– لغایت صدور و اجرای حکم به انضمام کلیه خسارات دادرسی و حق الزحمه کارشناسی از آن مقام محترم قضایی را استدعا دارم.

تفاهم نامه های بنیاد حقوقی سخن آرا