مهرالمثل دقیقاً در شرایطی مطرح میشود که مهریه تعیین نشده یا مهریه تعیینشده معتبر نیست، اما نزدیکی میان زن و مرد صورت گرفته است در مواردی مهریه زن درهنگام انعقاد عقد نکاح دائم، توسط طرفین عقد ( زوجین ) مشخص نمی گردد و پرسشی که مطرح می شود، این خواهد بود که تکلیف مهریه زن، در این شرایط، چگونه خواهد بود؟
برای بررسی بهتر این موضوع، باید، به چهار ماده 1087، 1093، 1099 و 1100 قانون مدنی، مراجعه نماییم. این مواد، به ترتیب، مقرر می دارند:
- ماده 1087 قانون مدنی : “اگر در نکاح دائم، مهر ذکر نشده یا عدم مهر شرط شده باشد، نکاح صحیح است و طرفین می توانند، بعد از عقد، مهر را به تراضی معین کنند و اگر قبل از تراضی بر مهر معین، بین آن ها نزدیکی واقع شود، زوجه مستحق مهرالمثل خواهد بود.”
- ماده 1093 قانون مدنی “هر گاه مهر در عقد ذکر نشده باشد و شوهر قبل از نزدیکی و تعیین مهر، زن خود را طلاق دهد، زن مستحق مهرالمتعه است و اگر بعد از آن طلاق دهد، مستحق مهر المثل خواهد بود.”
- ماده 1099 قانون مدنی “در صورت جهل زن به فساد نکاح و وقوع نزدیکی، زن، مستحق مهرالمثل است.”
- ماده 1100 قانون مدنی “در صورتی مهرالمسمی مجهول باشد یا مالیت نداشته باشد یا ملک غیر باشد، در صورت اول و دوم، زن مستحق مهرالمثل خواهد بود و در صورت سوم، مستحق مثل یا قیمت آن خواهد بود مگر اینکه صاحب مال، اجازه نماید.” با توجه به موارد قانونی مطرح شده فوق در این شرایط، با توجه به وقوع نزدیکی یا عدم وقوع نزدیکی، قبل از تعیین مهر برای زن، امکان تعیین یکی انواع مهریه برای او، وجود خواهد داشت.
موارد تعلق مهرالمثل
مهرالمثل در موارد زیر تعیین و به زن پرداخت میشود:
۱. عدم تعیین مهریه در عقد
اگر زن و مرد هنگام عقد نکاح هیچ مهریهای مشخص نکرده باشند اما بعداً نزدیکی صورت بگیرد، زن مستحق مهرالمثل است.
۲. نکاح باطل همراه با نزدیکی
اگر عقد از اساس باطل باشد (مثلاً عقد صوری، محرمیت نسبی یا رضاعی، ازدواج با زن شوهردار و…) اما زن یا مرد جاهل به بطلان باشند و نزدیکی انجام شود، زن مستحق مهرالمثل است.
۳. بطلان یا بیاعتباری مهرالمسمی
گاهی مهریه تعیین میشود اما:
- مالیت ندارد
- متعلق غیرشرعی است
- غیر قابل تملک است
- یا مقدار آن مشخص نیست
در این شرایط مهریه تعیینشده باطل بوده و مهرالمثل جایگزین آن میشود.
۴. فوت شوهر قبل از تعیین مهریه و پس از نزدیکی
اگر زوجین مهریه تعیین نکرده باشند و پس از نزدیکی شوهر فوت کند، زن مهرالمثل میگیرد.
معیارهای تعیین مهرالمثل
دادگاه برای تعیین مقدار مهرالمثل به «شأن و وضعیت زن» توجه میکند. مهمترین معیارها عبارتند از:
۱. وضعیت خانوادگی و اجتماعی زن
- موقعیت خانوادگی
- شغل و تحصیلات
- موقعیت اقتصادی خانواده
- سطح زندگی پیش از ازدواج
۲. ویژگیهای شخصی زن
- سن
- زیبایی و ویژگیهای ظاهری
- سلامت جسمی
۳. شرایط جامعه و عرف
- عرف منطقه
- مهریه زنان مشابه در خانواده و فامیل
- وضعیت مالی و فرهنگی محل زندگی
۴. زمان و مکان ازدواج
مهریه باید متناسب با شرایط اقتصادی و عرف زمان تعیین شود.
۵. پاکدامنی و حسن شهرت زن
در صورت وجود حسن شهرت و پاکدامنی، عرفاً مهرالمثل افزایش مییابد.
تفاوت مهرالمثل با مهرالمسمی و مهرالمتعه
برای درک بهتر مهرالمثل لازم است تفاوت آن با انواع دیگر مهریه را بشناسیم.
۱. تفاوت با مهرالمسمی
مهرالمسمی همان مهریهای است که در عقد نکاح تعیین میشود.
اما مهرالمثل در حالتی تعیین میشود که:
- مهریه تعیین نشده
- یا تعیینشده باطل باشد
- یا عقد باطل باشد و نزدیکی صورت گرفته باشد
۲. تفاوت با مهرالمتعه
مهرالمتعه زمانی مطرح میشود که:
- مهریه تعیین نشده
- نزدیکی هم صورت نگرفته
- و شوهر زن را طلاق دهد
در این حالت، شوهر باید مبلغی «به تناسب وضعیت مالی خودش» پرداخت کند.
اما مهرالمثل بر اساس وضعیت زن تعیین میشود، نه مرد.
نحوه محاسبه و تعیین مهرالمثل
تعیین مهرالمثل یکی از مهمترین و کاربردیترین موضوعات حقوق خانواده است که دادگاه هنگام عدم تعیین مهریه یا بطلان مهریه، آن را بهعنوان جایگزین تعیین میکند. برخلاف مهرالمسمی که از قبل در عقد مشخص میشود، میزان مهرالمثل باید بعد از عقد و توسط دادگاه و بر اساس معیارهای دقیق عرفی و اجتماعی تعیین گردد.
محاسبه مهرالمثل بر اساس مجموعهای از معیارهاست که نشاندهنده «شان زن» و «وضعیت او در زمان ازدواج» است. در ادامه، فرآیند و معیارهای اصلی تعیین مهرالمثل به طور کامل توضیح داده میشود.
۱. بررسی ویژگیهای شخصی زن
اولین و مهمترین معیار برای محاسبه مهرالمثل، شرایط و ویژگیهای خود زن است. دادگاه باید وضعیت زن را در زمان وقوع نزدیکی یا زمان عقد ارزیابی کند. این ویژگیها شامل:
- سن زن هنگام ازدواج
- زیبایی و ویژگیهای ظاهری (بر اساس عرف، نه قضاوت ظاهری)
- وضعیت سلامتی
- تحصیلات، شغل و مهارتها
- بکارت یا عدم بکارت (در برخی موارد اثر دارد)
این موارد به این دلیل اهمیت دارد که مهریه در عرف و فرهنگ جامعه، معمولاً متناسب با ویژگیهای زن تعیین میشود.
۲. بررسی جایگاه خانوادگی، اجتماعی و اقتصادی زن
دادگاه در مرحله بعد، وضعیت خانوادگی و اجتماعی زن را بررسی میکند. برخی از معیارهای این بخش عبارتند از:
- موقعیت مالی و اجتماعی خانواده زن
- جایگاه خانوادگی در جامعه (خانوادههای شناخته شده یا مذهبی و…)
- منطقه زندگی زن
- سطح رفاه و سبک زندگی
این موارد نشاندهنده سطح عرفی مهریه زن بر اساس محیط زندگی اوست.
۳. مقایسه با مهریه زنان همسطح
یکی از مهمترین مراحل تعیین مهرالمثل، مقایسه زن با زنان مشابه است. دادگاه بررسی میکند:
- مهریه خواهران زن
- مهریه دخترعمو، دخترخاله، دخترعمه، دختر دایی
- مهریه زنانی که در همان خانواده و طبقه اجتماعی ازدواج کردهاند
این بخش بسیار اثرگذار است، چون نشان میدهد مهریه در آن خانواده و فرهنگ معمولاً چقدر تعیین میشود.
۴. بررسی عرف منطقه
عرف جامعه در تعیین مهرالمثل نقش تعیینکننده دارد. دادگاه بررسی میکند:
- مهریه رایج در شهر یا استان محل ازدواج
- فرهنگ منطقه نسبت به مهریه
- شرایط اقتصادی، تورم و قیمت سکه در زمان وقوع نزدیکی
معمولاً در شهرهای بزرگ مانند تهران، مهریهها بالاتر از شهرهای کوچک است و دادگاه به این موضوع توجه میکند.
۵. بررسی زمان وقوع ازدواج و نزدیکی
مهریه بر اساس شرایط زمان وقوع نزدیکی محاسبه میشود، نه شرایط سالهای دور یا امروز.
بنابراین اگر نزدیکی مثلاً ۱۰ سال قبل رخ داده باشد، دادگاه باید:
- وضعیت اقتصادی همان زمان
- قیمت طلا و سکه
- عرف مهریه در آن سال
را در نظر بگیرد.
۶. تعیین نظر کارشناس رسمی دادگستری
در اکثر پروندهها، دادگاه موضوع را برای تعیین مهرالمثل به کارشناس رسمی دادگستری ارجاع میدهد.
وظیفه کارشناس:
- بررسی کامل وضعیت زن
- تحقیق درباره عرف خانواده و منطقه
- جمعآوری اطلاعات درباره مهریه زنان همسطح
- تعیین مبلغ دقیق مهرالمثل بر اساس عرف
کارشناس پس از بررسی، نظریه خود را به دادگاه اعلام میکند و قاضی معمولاً همان مبلغ را ملاک قرار میدهد مگر دلیل خاصی برای تغییر آن وجود داشته باشد.
۷. در نظر گرفتن پاکدامنی و حسن شهرت زن
در مواردی که زن دارای حسن شهرت، پاکدامنی یا اعتبار خانوادگی بالایی باشد، کارشناسان عرفاً مقدار مهرالمثل را بالاتر از میانگین تعیین میکنند.
این موضوع در پروندههایی که زن:
- سابقه سوء اخلاقی ندارد
- خانواده سرشناس و محترم دارد
- از نظر عرفی دارای شخصیت موجه است
بسیار دیده میشود.
۸. نتیجهگیری نهایی و صدور حکم
پس از بررسی تمام موارد فوق:
- کارشناس مبلغ پیشنهادی را اعلام میکند
- دادگاه مبلغ را بازبینی میکند
- حکم نهایی برای پرداخت مهرالمثل صادر میشود
زن میتواند:
- کل مهرالمثل را یکجا بگیرد
- یا معادل ریالی آن را دریافت کند
- یا مهریه را به صورت قسطی دریافت کند (در صورت اثبات اعسار زوج)
مهر المثل دختر چیست؟
برای دختر باکره، تنها در صورتی مهر المثل تعیین می گردد که مهر المسمی تعیین شده، حین عقد دائم، مجهول بوده یا مالیت نداشته باشد یا نسبت به دختر باکره، جرمی نظیر تجاوز یا زنای به عنف و اکراه، صورت گرفته باشد.
شایان ذکر است، در صورتی که دختر باکره، مورد تجاوز قرار گیرد، پرداخت مهرالمثل، در کنار ارش البکاره که میزان آن را قاضی تعیین می کند و در کنار مجازات اصلی تجاوز، برای مرتکب جرم زنای به عنف، به عنوان مجازات، تعیین خواهد شد و باید، به دختری که به واسطه تجاوز، بکارت خود را از دست داده، توسط محکوم، پرداخت گردد.
دیه مهرالمثل چقدر است؟
در برخی موارد، در قانون مجازات اسلامی، در کنار مجازات برخی از جرایم، باید، دیه مهر المثل نیز پرداخت گردد که در این بخش قصد داریم، درباره این جرایم و دیه مهرالمثل، به طور مختصر، توضیح دهیم.
برای این بررسی، باید، مواد 231، 577، 578، 658 و 661 قانون مجازت را مد نظر قرار داد. بر اساس این مواد، دیه مهر المثل، در موارد زیر، تعیین می گردد:
در زنای به عنف و در حکم آن، نسبت به دختر باکره، متجاوز، علاوه بر مجازات اصلی، به پرداخت ارش البکاره که قاضی، تعیین کننده مبلغ آن است و همچنین، مهر المثل که کارشناس دادگستری، میزان آن را تعیین خواهد کرد، محکوم می شود و اگر دختری که به او تجاوز شده، باکره نباشد، متجاوز، علاوه بر مجازات اصلی، صرفا به پرداخت مهر المثل، محکوم خواهد شد.
در کندن و یا از بین بردن تمام موی سر زن، در صورتی که امکان دوباره رشد کردن داشته باشد ، مهر المثل، به عنوان دیه، پرداخت می گردد که میزان آن را کارشناس دادگستری تعیین می کند و اگر میزان مهر المثل تعین شده، بیش از دیه کامل زن در سال 1401، یعنی بیش از 600 میلیون شود، به جای مهر المثل، دیه کامل در نظر گرفته خواهد شد.
در کندن و یا از بین بردن قسمتی از موی سر زن، به همان نسبت از بین رفته، مهر المثل، به عنوان دیه، پرداخت می شود.
در ازاله بکارت غیر همسر، بدون رضایت فرد، با عملی نظیر مقاربت یا به هر وسیله دیگری، مهر المثل، باید پرداخت شود.
در افضا شدن (یکی شدن مجرای ادار، مدفوع و عادت ماهیانه) فرد نابالغ یا مکره، به واسطه مقاربت یا غیر آن، همچنین، افضا شدن، به علت وطی به شبه، مهر المثل و دیه کامل زن، به عنوان مجازات، در نظر گرفته خواهد شد.
مهرالمثل در نکاح باطل
در مواردی که عقد از ابتدا باطل است (مانند محرمیت، نکاح در احرام، ازدواج با زن شوهردار و…) اما نزدیکی انجام شده، قانون برای حمایت از زن، مهرالمثل را تعیین میکند.
به شرطی که زن از بطلان نکاح بیاطلاع بوده باشد.
در این حالت:
- زن مهرالمثل میگیرد
- ولی حقوقی مانند نفقه و ارث تعلق نمیگیرد
- نسب فرزند مشروع محسوب میشود
آیا زن میتواند مهرالمثل را به صورت ریالی دریافت کند؟
بله.
زن میتواند یکی از دو حالت را انتخاب کند:
- دریافت مهرالمثل به صورت سکه بهار آزادی
- دریافت معادل ریالی آن بر اساس قیمت روز
دادگاه معمولاً امکان پرداخت اقساطی را نیز بررسی میکند.
برای دریافت اطلاعات بیشتر در مورد مهر المثل زن میتوانید با بهترین وکلای ما در کرج و تهران مشاوره نمایید . کارشناسان موسسه حقوقی سخن آرا آماده ارائه خدمات مشاوره حقوقی تلفنی و یا وکالت آنلاین شما عزیزان پیرامون مهر المثل زن می باشند
سلام ممنون از مطالب مفیدتون